fa-IRen-US

روی، فلز زندگی

معرفی

روی (Zinc) عنصری است شیمیایی که با علامت اختصاری Zn شناخته می‌شود. از لحاظ فراوانی، روی بیست و سومین عنصر موجود در لایه پوسته زمین می‌باشد. روی فلزی است به رنگ سفید متمایل به آبی که بر اثر رطوبت هوا تیره رنگ شده و در حین احتراق، رنگ سبز براقی تولید می‌کند. روی بعد از آهن، آلومینیوم و مس چهارمین فلز پر استفاده در جهان می‌باشد.


تاریخچه

قديمي‌ترين قطعه ساخته شده از روي بتي است كه در كاوش‌هاي باستان‌شناسي در
"دردوش"(Dordosh) در منطقه ترانسيلونيا به دست آمده و در تركيب آن ۵۲/۸۷ در صد روي، ۴۱/۱۱ درصد سرب و ۰۷/۱ درصد آهن وجود داشته است. در خرابه هاي كامرس (Cameros) كه۵۰۰ سال قبل از ميلاد ويران شده است دستبندي به دست آمده است كه از روي پر شده بود. ۲۰۰ سال بعد از ميلاد رومي‌ها با برنج آشنا شدند و آن را به روش ذوب و احيا در كوره و به همراه مس شكل مي‌داده‌اند. در طول اين فرآيند نخست اكسيد روي احيا مي‌گرديد. سپس بخارات روي درمس نفوذ مي‌كرد و با افزايش دما، محصول ذوب شده و برنج با تركيب يكنواخت حاصل مي‌شد.
روي به صورت فلز و به صورت اكسيد روي از قرن ۱۲ ميلادي در هندوستان توليد شد و بعدها در قرن هفدهم در كشور چين توليد و مورد استفاده قرار گرفته است. در حدود سال ۱۷۳۰ دانش ذوب روي از چين به انگلستان رسيد و در سال ۱۷۳۹ امتيازنامه براي فرآيند تقطير به ثبت رسيد و درطول سالهاي ۱۷۴۳ – ۱۷۴۰ يك كارخانه ذوب روي با توليد ۲۰ تن در سال در بريستول احداث و راه اندازي گرديد. در اين فرآيند مخلوط كربن و سنگ معدن اكسيد روي در يك كوره كه ته آن لوله‌اي تعبيه شده بود مورد استفاده قرار مي‌گرفت و روي تبخير شده در لوله مايع مي‌شد و در خارج كوره جمع‌آوري مي‌گرديد.
در ايالات متحده آمريكا روي براي نخستين بار در سال ۱۸۳۵ در واشنگتن توليد شد. در سال ۱۸۸۰ هيدرومتالورژي روي براي توليد سولفات روي و استفاده از آن براي توليد رنگدانه Lithapone معمول بوده است. تا حدود سال‌هاي ۱۸۸۰ به كانه هاي سولفوره روي چندان توجهي نمي‌شد و در اروپا اغلب كالامين براي توليد روي مورد استفاده قرار مي‌گرفت. لكن در طول سالهاي ۱۸۸۱ فرآيند تصفيه اصلاح گرديد و گاز دی‌اکسید‌گوگرد ( SO۲) با درصد بالا حاصل شد و بدين ترتيب سنگهاي سولفوره در مدار توليد روي قرار گرفت.


پیشینه فلز روی در ایران


قديمي‌ترين گزارش‌هاي مدون معدني در ايران مربوط به معدن فيروزه نيشابور و مس قلعه زري است كه قدمت آن به ۴ تا ۵ هزار سال قبل از ميلاد مسيح مي‌رسد.
كليه فعاليت‌هاي معادن سرب و روي تا قبل از جنگ جهاني دوم تقريبا به شكل باستاني انجام گرفته است. دردهه۱۹۳۰ كارشناسان آلماني شيوه معدنكاري جديد را به خصوص در زمينه معادن فلزي به ايران آوردند. دراين زمان معادن سرب و روي نخلك، سياه كوه انارك، سرب بي بي شهربانو و چند معدن ديگر فعال بودند. معادن سرب و روي در سال هاي ۱۳۴۶ الي ۱۳۵۶ از رونق خوبي برخوردار بودند. اولين كارخانه تغليظ سرب و روي به روش مدرن در سال ۱۳۴۰ با كمك يك شركت فرانسوي در لكان استان مركزي مورد بهره برداري قرار گرفت. از سال ۱۳۴۲ تا ۱۳۷۲ محصول معادن روي ايران بعد از فرآوري به صورت كنسانتره به خارج از كشور صادر مي‌شده است. بعد از جنگ تحميلي، با توجه به وجود معدن انگوران دیدگاه متخصصان داخلي به كسب تكنولوژي فلز روي معطوف گرديد و در اين رابطه تحقيقات گسترده‌اي در سطح ملي براي كسب تكنولوژي توليد شمش روي از كنسانتره و سنگ معدن انگوران انجام و منجر به توليد اولين شمش روي در مقياس پايلوت در سال ۱۳۷۱ گرديد.
از سال ۱۳۷۲ نيز توليد شمش روي در شركت فرآوري مواد معدني ايران (واحد ذوب زنجان) شروع و از آن تاريخ به بعد با احداث و راه اندازي واحدی جدید به نام شرکت روئین کار شمس در زنجان، توليد شمش روي در كشور سير صعودي را طي نمود. اين واحد به طور عمده با استفاده از تكنولوژي اكتسابي داخلي به توليد شمش روي مشغول بوده است. در حال حاضر شرکت خالص سازان روی زنجان، به عنوان بزرگترین کارخانه تولید شمش روی خاورمیانه، متعلق به سهامداران قبلی روئین کار شمس می‌باشد که از پیشتازان صنعت روی در کشور بوده‌اند.


خصوصیات فیزیکی-شیمیایی


روی فلزی از تناوب چهارم و گروه دوازدهم (IIB) جدول تناوبی عناصر، با عدد اتمی۳۰ و عددجرمی ۳۸/۶۵، چگالی ۱۳۳/۷ است. نقطه ذوب و جوش آن به ترتیب برابر با ۸۳/۴۱۹ و ۹۰۷ درجه سانتیگراد و درجه سختی آن برابر ۵/۲ در مقیاس موهس (Mohs) می‌باشد. این فلز دارای ایزوتوپ‌های طبیعی و رادیواکتیو می‌باشد. روی خالص، فلزی نرم به رنگ سفید با قابلیت چکش‌خواری باجلای خاکستری متمایل به آبی و محلول دراسیدها و بازها و غیرمحلول درآب می‌باشد. متداولترین حالت اکسایش این فلز، ۲+ می‌باشد.
روی یک ماده طبیعی است که در پوسته زمین وجود دارد، روی علاوه بر آنچه در پوسته زمین به شکل خاک و سنگ وجود دارد، در هوا، آب و بیوسفر نیز وجود دارد، گیاهان، حیوانات و بدن انسان نیز در خود فلز روی دارند. روی به شکل معدنی و فلز، اغلب از پوسته زمین حاصل می‌شود. مقدار میانگین روی در پوسته طبیعت در حالت خشک حدود ۷۰ میلی‌گرم است، بیشینه و کمینه روی موجود در پوسته زمین بین ۱۰ تا ۳۰۰ میلی‌گرم در کیلوگرم است. در برخی از مناطق روی مقدار بیشتری داشته و با غلظت‌های بالاتر دیده می‌شود ( ۱۵% - ۵ )، چنین خاک‌های معدنی بیشتر در سطح رویه زمین و یا در عمق کمی از سطح زمین پیدا می‌شود که به عنوان معدن شناخته می‌شوند.
فلز روی به لحاظ خواص کاربردی از جمله واکنش‌پذیری با آهن، مقاومت در برابر خوردگی، خواص الکتروشیمیایی، نقطه ذوب پایین، سیالیت، ظرفیت بالا برای عمل‌آوری سطح، استحکام، آلیاژپذیری، شکل‌پذیری، مقاومت کششی بالا، ماده مغذی، بهبودی و التیام دهندگی و ...، مصارف گوناگونی پیدا کرده است. زمانیکه این فلز با ۴% آلومینیوم آلیاژ شود، مقاومت تسلیم و سختی آن به اندازه زیادی افزایش می‌یابد. خاصیت الکترونگاتیوی روی سبب استفاده وسیع از آن در باتری‌های خشک شده است.
روی در دمای معمولی به حالت شکننده و کریستالی است اما در دمای بین ۱۵۰-۱۱۰ درجه سانتیگراد، خاصیت چکش خواری و تورق دارد. منابع اصلی آن معدن سولفید، زینکبلند یا اسفالریت زینکیت (اکسید روی)، کالامین (سیلیکات روی) و اسمیت سونیت (کربنات روی) می‌باشند. سنگ سولفیدی براي تبدیل‌شدن به اکسید برشته شده و با زغال تا دمای ۱۲۰۰ درجه سانتیگراد حرارت داده می‌شود. سپس تبخیر و خارج از محفظه واکنش متراکم شده و در قالب‌هایی که اسپلتر نامیده می‌شود قالب‌گیری می‌شود. روش استخراج روی از سوختن و اکسید شدن سنگ معدن روی و واکنش اکسید روی با زغال یا کربن توسط تقطیر فلز حاصل می‌شود. روی در طبیعت دارای ۵ ایزوتوپ پایدار است. ۱۶ عدد ایزوتوپ ناپایدار نیز برای روی شناخته شده است. این عنصر خاصیت نیمه رسانا دارد و در هوا با شعله قرمز خیلی داغ می‌سوزد و ابرهای سفید سمی از آن ساطع می شود. خاصیت قالب پذیری این عنصر بالا است.



منابع و معادن روی


روی در کشورهای زیادی در جهان یافت می‌شود و دربیش از ۵۰ کشور معادن روی وجود دارد. چین، استرالیا، پرو، اروپا و کانادا از جمله بزرگترین منابع معدنی روی هستند. در طبيعت دو عنصر سرب و روي، اغلب با هم همراهند. نزديك به ۷۰ درصد سرب معدني از كانه‌هاي مخلوط سرب و روي كه بطور معمول مقادير روي در آن‌هابيشتر ازسرب است، توليد مي‌شود. نزديك به ۲۰ درصد از توليد سرب مربوط به كانه‌هاي مخلوطي است كه مقدار سرب در آن‌ها از روي بيشتر است و ۱۰ درصد بقيه توليد سرب در رابطه با كاني‌هاي مس‌دار است.
كاني‌هاي سرب و روي غالباً به صورت مخلوط و كانسارها ديده مي‌شوند. كانسارهاي اصلي اين دو فلز از نوع گرمابي به صورت اپي‌ترمال، مزوترمال و تله‌ترمال هستند. در كانسارهاي مزوترمال معمولاً مقدار روي بيشتر است. كانسارهائي كه به صورت گرمابي تشكيل شده‌اند بسته به نوع جا گذاشتن سرب در شكافها و درزه‌ها به گروه‌هاي انباشتي كه در آن سرب موجود در محلول گرمابي به علت فعل و انفعالات شيميايي به املاح نامحلول تبديل و درزه‌ها و شكافها را انباشته مي‌كند و جانشيني كه در آن يون سرب موجود در محلول گرمابي با يون فلزات موجود در سنگهاي اطراف جانشين شده و مثلاً كربنات كلسيم يا آهك را به كربنات سرب تبديل مي‌كند، تقسيم مي‌شوند.
كاني‌هاي سولفوره سرب و روي در قسمت بالاي كانسارها تحت تأثير آب و هوا قرار گرفته، دگرسان شده و به كاني‌هاي اكسيده اين فلز تبديل مي‌شوند. لازم به ذكر است كه اسفالريت زودتر از گالن دگرسان مي‌شود. توده‌هاي تله‌ترمال معمولاً در طبقات آهكي در قسمتهايي كه رگه‌ها گرمابي نمي‌شوند وجود دارند. در محل اين توده‌ها تبلور مجدد كلسيت و دولوميت مشاهده شده و گاهي كمي گچ و باريتين همراه كانه مي‌شود، در اين كانسارها گاهي آهك هم، كمي سيليسي مي‌شود. كانسارهاي تله‌ترمال معمولاً از نوع جانشيني‌اند.
روي عموماً بصورت سولفيد و در بيشتر مواقع از منشأ سيالات گرمابي و ماگماهاي سياليك و سيميك رخ مي دهد. كانسار هاي رسوبي اهميت كمتري دارند. تعدادي از كانسارهايي كه در كربناتها تشكيل مي شوند، خواص كانسارهاي رسوبي دريايي را دارا هستند. اگر چه در اين كانسارها مي توان چنين فرض كرد كه فلز از اين طريق انتقال گرمابي از ماگماهاي بازي تأمين شده است. کریستال معدنی به دست آمده از محلول هیدروترمال به صورت سولفید روی خالص است. مارماریت معدنی، ترکیب کمپلکسی از آهن و روی به شکل سولفید است که به فراوانی یافت می‌شود، ولی به ندرت استخراج می‌گردد. چرا که به سختی امکان تصفیه آن وجود دارد.
ذخایر روی نزدیک به سطح زمین اغلب به اکسید یا کربنات تبدیل می‌شوند، توده‌های کوچکتر کربنات روی با نام معادن سیلیکات هیدرات و یا همیمورفیت شناخته می‌شوند. سـولفید‌های آهـن و سرب به شـکل پیریت‌های معدنی و گـالنا (سـرب معدنی) در تـوده‌های بزرگ یافـت می‌شوند، در حالیکه سایر فلزات به ندرت به صورت معدنی در طبیعت وجود دارند. خاک معدنی اکسید روی متامورفیک (تغییر حالت داده‌شده) همچون فرانکلینیت یا زینکیلیت در مقادیر کم و در نقاط محدودی یافت می‌شوند.
انباشته‌هاي قابل بهره‌برداري روي در محيط‌هاي زمين شناختي گوناگون يافت مي‌شوند. اين انباشته‌ها بر حسب شرايط پيدايش از نظر زمين شناختي به بخش هاي ذيل تقسيم مي‌شوند:
۱- انباشته سولفورهاي توده‌اي ناشي از فوران‌هاي زير دريايي موجود در سنگ‌هاي رسوبي،
۲- انباشته‌هاي چينه كراني در سنگهاي كربناتي،
۳- انباشته‌هاي چينه كران در ماسه سنگ‌ها،
۴- انباشته‌هاي رگه‌اي،
۵- انباشته‌هاي دگرگوني



فرآوری و استخراج روی


۸۰ درصد معادن روی در زیرزمین، ۸ درصد به صورت روباز و مابقی به صورت ترکیبی از دو حالت روباز و زیرزمینی هستند. از لحاظ حجم تولید فلز روی، ۶۴ درصد از معادن زیرزمینی (پوشیده)، ۱۲ درصد معادن روباز و ۱۵ درصد از معادن ترکیبی به دست می‌آید.
در مورد سایر فلزات به ندرت تولید فلز از خاک به طور مستقیم انجام می‌شود، برای انجام فرآیند تغلیظ، خاک معدنی خردایش شده و سپس جداسازی سایر فلزات انجام می شود، به صورت معمول کنسانتره روی با غلظت % ۵۵، از کمی سرب، مس و آهن تشکیل می‌شود. فـرآیند تغلـیظ اغلـب در محـل معدن انجام می‌شود تا هزینه‌های حمل و نقل به حداقل برسد .

تشویه و زینترینگ:
بیش از ۹۵ % از روی تولید شده جهان از سولفید روی تولید می شود، کنسانتره روی معمولاً از %۳۰-۲۵ گوگــرد و مقــادیر مختلـفی از سایر فلــزات مانند آهــن، سـرب و نقره است که قـبل از آنکه فلــز روی به وسیله تکنیک های هیدرومتالوژی و پیرو‌متالوژی استحصال شود، گوگرد موجود در آن باید جداسازی شود. این کار از طریق تشویه و یا از طریق زینترینگ انجام می شود. در این کار کنسانتره روی تا دمای بالای حرارت داده می شود و سولفور روی به اکسید روی اکتیو تبدیل می‌شود و بلافاصله بعد از آن می‌توان اسید سولفوریک تولید کرد که یک محصول اقتصادی است . به منظور استفاده از سولفید روی نیاز به سیستم تشویه بوده و هزینه مستقیم تشویه تقریباً برابر با هزینه‌های کل قسمت‌های کارخانه روی می‌باشد. مرکز تحقیق و توسعه (R&D) شرکت صنایع خالص سازان روی زنجان با تحقیق، پژوهش و ثبت اختراع در این زمینه، امکان استفاده از خاک سولفیدی را به صورت مستقیم فراهم ساخته و با حذف موانع موجود در استفاده از منابع روی سولفیدی، میلیاردها تومان در هزینه خط تولید صرفه‌جویی شده است.

روش پیرومتالوژی:
مرحله نهایی ذوب برپایه کاهش روی و سرب با استفاده از کربن در کوره‌های خاصی که به همین منظور طراحی شده اند انجام می شود، این مرحله با توجه به مقدار بالای انرژی مصرفی بسیار هزینه زاست، امروزه این روش فقط در کشورهای چین، هند، ژاپن و لهستان مورد استفاده است.

روش هیدرومتالورژی:
در این فرآیند، در مرحله لیچینگ، اکسید روی از سایر ناخالصی‌ها گرفته می شود. برای این کار از اسید سولفوریک استفاده می شود، اکسید سرب در اسید حل شده و آهن رسوب کرده و سرب و نقره به صورت حل نشده و معلق باقی می‌مانند. با این وجود محلول دارای ناخالصی‌های حل نشده‌ای است که باید از محلول خارج شوند، این کار اغلب از طریق افزودن پودر روی به محلول انجام می‌شود. این کار در مــرحله استخراج فلز در حوضچه های الکترولیز انجام می‌شودکه نا خالصی‌ها در حوضچه رسوب می‌کنند، محلول خالص به دست آمده در این مرحله در مجاورت آندهای سرب و کاتدهای آلومینیومی قرار گرفته و با جریان الکتریسیته، فلز خالص روی جداسازی می‌شود، جریان الکتریسیته‌ای در حدود ۵/۳ -۳/۳ ولـت در مــدار الکـترولیز جریان پیدا می‌کند، فلــز روی برسطح کاتد آلومـینیومی جمع می‌شـود، فلز روی جمع آوری، خشک و ذوب شده و از طریق ذوب در کوره به شکل شمش در می‌آید، شمش روی می‌تواند درجات مختلفی داشته باشد : ( % ۹۵/۹۹- HG) ( %۹۹/۹۹- SHG). روند شماتیک تولید فلز روی (شمش روی) به روش هیدرومتالورژی در ایران و به طور خاص، شرکت خالص‌سازان روی زنجان در تصویر مشاهده می‌شود:

کاربردهای فلز روی


سالانه حدود ۱۲ میلیون تن روی در جهان تولید می‌شود، بیش از نصف این مقدار درصنعت گالوانیزاسیون مصرف می‌شود، حدود ۱۴ درصد در آلیاژهایی با پایه روی که بیشتر در صنایع ریخته‌گری (Die Casting) مورد استفاده قرار می‌گیرد و ۱۰ درصد در تولید برنج و برنز مصرف می‌شود. مقدار قابل توجهی روی هم درrolled zinc که شامل roofing ،gutter،down pipe است مصـرف می‌شود. مابقی در ترکیباتی همانند اکسید روی و سولفات روی مصرف می‌شود، عرضه‌کنندگان دست اول، طیف گسترده‌ای از مصارف روی را پوشش می‌دهند.
اصلی‌ترین کاربردهای فلز روی عبارتند از: صنایع ساختمانی، حمل و نقل، مصارف خوراکی، لوازم الکتریکی و الکترونیکی.
روش‌های روی اندود‌کردن دیگری نیز وجود دارد که مورد استفاده قرار می‌گیرند، مثل رنگ‌های غنی شده با روی، روی الکترواستاتیک، روش‌های مکانیکی، این روش‌ها تفاوت زیادی با گالوانیزاسیون دارند و ممکن است برای برخی از محیط‌ها مناسب نباشند.

در حال حاضر ۷۵ درصد از روی مصرفی در جهان از محل معادن و خاک معدنی و ۲۵ درصد از محل روی بازیافتی تأمین می شود، مقدار بازیافت همه ساله در حال افزایش است، میزان بازیافت روی کاملاً به میزان جمع آوری محصـولات روی پس از مصــرف بستگی دارد، بیش از ۹۰ درصد این محصولات پس از مصرف جمع آوری می شوند .
روی در تمام مراحل تولید و مصرف قابل بازیافت است، به طور مثال از ضایعات روی در تولید ورق گالوانیزه گرفته تا ضایعات فرآیندهای تولید و نصب و نیز در پایان عمر مصرفی.


فولاد پوشش داده شده با روی و سایر محصولات حاوی روی به دلیل عمر طولانی پس از گذشت زمان زیادی از تولید، وارد چرخه بازیافت می‌شوند، دوام محصولات حاوی روی متغـیر بوده و از ۵ تا ۵۰ سال در خودرو و لوازم خانگی تا بیش از ۱۰۰ سال در ورق های گالوانیزه (شیروانی) تغییر می‌کند. چراغ های راهنمایی خیابانی که با پوشش روی هستند می توانند تا بیش از ۴۰ سال کار کنند.
در طول یک قرن گذشته روی طول عمر فولاد را افزایش داده است، پوشش روی اقتصادی ترین روش افزایش محافظت از فولاد در برابر خوردگی است که سالانه حدود ۴ درصد سود ناخالص داخلی کشورهای غیر صنعتی را از بین می برد، فولاد گالوانیزه خواصی دارد که توسط هیچ ماده دیگری تأمین نمی شود. علاوه بر خواص مورد اشاره، خاصیت الکتروشیمیایی روی موجب استفاده از آن در تولید باتری‌ها شده است. از جمله مهمترین و جدیدترین کاربردهای فلز روی و آلیاژهای اصلاح شده آن، استفاده از آن در ساخت وسایل الکترونیکی نظیر تلفن‌های همراه، تبلت و سایر موارد اشاره نمود.

مصارف روی

روي در ساخت سيمان، دندانسازي، ساخت كبريت، كف‌سازي، ظروف سفالين، لوازم لاستيكي، اتومبيل سازي، لوازم آشپزخانه، روکش فولاد (گالوانيزه کردن)، تهيه آلياژهاي برنز و برنج، لحيم کاري، قوطي هاي خمير دندان، چسب فلز ماشين‌تحرير، نقره آلماني و... است. از اکسيد و سولفور روي به عنوان ماده رنگي سفيد در رنگ سازي و تهيه پلاستيک، از سولفات روي در رنگرزي و ساخت چسب و از کلرور روي در لحيم کاري و جلوگيري از فساد چوب استفاده مي شود.
از آندهاي روي جهت جلوگيري از خوردگي بدنه كشتي‌ها، سكوهاي حفاري و خطوط لوله زير آب استفاده مي‌شود. چنانچه روي براي ساخت صفحات روي يا برنج بكار رود، اندازه آلومينيوم آن نبايد از ۰۰۵/۰ درصد فراتر رود. مقدار قلع در نوع عيار بالاي روي نبايد از ۰۰۱/۰ درصد فراتر باشد. مقدار آلومينيم در نوع PW نبايد از ۰۵/۰ درصد فراتر باشد. فعاليت شديد الكتروشيميايي، باعث جلوگيري از خوردگي كاتديك در فرآورده‌هاي آهن و فولادي مي‌شود. آميختگي روي با مس و تشكيل آلياژ برنج كه اين آلياژ داراي ويژگي‌هايي مانند قابليت استفاده در درجه حرارت‌هاي پايين، محافظت در برابر خوردگي و پرداخت زيبا است.
دو عيار ديگر براي فلز روي به منظور مصارف گالوانيزه كردن مورد قبول واقع شده است. يكي به نام عيار گالوانيزه كردن پيوسته (Continious Galvanizing Grade) كه تا ۳۵% سرب و مقداري آلومينيم دارد. و ديگري به نام عيار كنترل شده سرب (Controlled Lead Grade) كه كمتر از ۱۸% سرب دارد و به‌دور از آلومينيم است.
از جمله موارد مهم استفاده روی در صنایع مختلف می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
• روي به صورت بخشي از مخازن باتريها، در قالب‌هاي ريخته‌گري و صنعت اتومبيل‌سازي به كار مي‌رود.
• اكسيد روي به عنوان يك رنگدانه سفيد در رنگ آبي (اقيانوس‌ها) و انواع نقاشي استفاده مي‌شود.
• كلريد روي به عنوان يك ضدبو (اسپري بدن) و به عنوان ماده نگهدارنده چوب استفاده مي‌شود.
• سولفيد روي در رنگدانه‌هاي نورتاب براي ساخت عقربه‌هاي ساعت و اشياء ديگري كه در تاريكي بدرخشند،‌ استفاده مي‌شود.
• متيل روي [Zn(CH۳)۲] در سنتز مواد آلي استفاده مي‌شود.
• محلول‌ها (لوسيون) ‌هايي كه از كالامين ساخته مي‌شود، مخلوطي از كربنات‌ها و سيليكاتهاي روي Silicate و Zn-hydroxy- Carbo است که در درمان جوش‌هاي پوستي كاربرد دارد.

صنايع ساختماني:
روي در كارهاي عمراني و ساختماني نيز مورد مصرف قرار مي‌گيرد. اگر چه روي داراي مقاومت بالايي است، بدليل مقاومت خزشي بسيار پايين آن براي مدتها بعنوان مواد ساختماني استفاده نمي شد. آلياژهاي با روي
كم با اساس Zn-Ti-Cu كه داراي چكش خواري بسيار خوب و مقاومت خزشي بالاست، از ۴۰ سال قبل توسعه يافته است. اين مواد را مي توان جهت توليد صفحات يا ورقهاي روي، نورد داد. از اين صفحات مي‌توان در توليد وسايل زهكشي سقف و يا در پوشش ساختمانها استفاده نمود.

آلياژها :
روي در دماي بالاتر از دماي اتاق تبلور مجدد مي يابد و مقاومت خزشي پايين دارد. بنابراين، اين عنصر تنها بعنوان ماده سازنده هنگام آلياژ كاري مناسب است. عناصر آلياژي، بيشتر Al، Cu، Mg منجر به كوچك شدن دانه ها، تشكيل بلورهاي مختلط يا سخت شدگي رسوب شده و بدين طريق خواص مكانيكي فلز، توسعه مي يابد.
روي در تهيه آلياژهاي برنج، نقره، نيكل استفاده مي‌شود. روي در قالب‌هاي ريخته‌گري و صنعت اتومبيل‌سازي نيز به كار مي‌رود.

گالوانيزه كردن فولاد:
فلز روي در گالوانيزه كردن فرآورده‌هاي فولادي بكار مي‌رود و باعث جلوگيري از خوردگي فولاد مي‌شود. بخش بزرگ اين فرآورده‌ها در گالوانيزه كردن فولاد، ورق‌هاي پوشش بام‌ها، مخازن ذخيره، حصار کاربرد دارد.
ورق‌هاي گالوانيزه به صورت كانال‌هاي هوا در سيستم‌هاي تهويه مطبوع و هواكش‌ها و سيستم‌هاي حرارتي نيز كاربرد دارند.
پوشش روي از طريق مكانيسم زير فولاد را در مقابل خوردگي توسط هوا محافظت مي كند:
• اثر دي اكسيد كربن و رطوبت هوا بر روي، تشكيل پوشش محافظ با اساس كربنات روي است كه منجر به كاهش سرعت خوردگي مي شود.
• بدليل ويژگي الكتروشيميايي حفاظت كاندي، روي بطور فعال از خوردگي در محلهاي آسيب كوچك، قسمتهايي كه پوشش آسيب ديده و لبه هاي صفحات بريده شده جلوگيري مي‌كند.
• استفاده بهينه از منابع مواد خام جهان ايجاب مي كند كه فلزات را از خورده شدن محافظت كنيم. همانگونه كه اتمسفر خورنده تر مي شود، استانداردهاي حفاظت در مقابل خوردگي نيز، بخصوص در توليد فولاد، بايستي افزايش يابد. در كشورهاي صنعتي تقريباً ۵۰ درصد روي جهت جلوگيري از خوردگي استفاده مي‌شود.
روي تجاري (% ۵/۹۹ – ۵/۹۸)جهت گالوانيزه كردن گرم - عميق در تجهيزات توليد و توزيع و روي با درجه خلوص بالا (% ۹۵/۹۹) جهت گالوانيزه كردن پيوسته فنرها و سيم هاي فولادي كاربرد دارد. فرايند متالوژيكي كه جهت توليد روي با درجه خلوص پايين تر استفاده مي شود، كاربرد سرب بعنوان ناخالصي اصلي است. حضور ۱ درصد سرب در مقايسه با محصولات خالص تر، ۴۰ درصد تنش سطحي را كاهش مي دهد. هنگام غوطه ور سازي در حمام روي كه تنها چند دقيقه طول مي كشد، فلز ۴۵۰۰ درجه سانتیگراد گرم مي شود.
فرايند انتشار منجربه تشكيل لايه اي از آلياژ آهن - روي بر سطح فولاد شده كه اين لايه چسبندگي پوشش روي را افزايش مي دهد.
علاوه بر فرايندهاي گرم - عميق، فرايندهاي گالوانيزه كردن ديگري نيز توسعه يافته است. در روي اندود كردن الكترولينيك، يك جريان متناوب منجر به نهشت پوشش درخشان ۲۵- ۵ سانتي متري از الكتروليت هاي اسيدي، سيانيدي يا الكتروليدهاي آسكالن بدون سيانيد بر سطح مي گردد. البته اين پوشش تنها در مقابل خوردگي هاي سطح متوسط از فلز حفاظت مي كند.
به دليل نسبت بالاي روي در پتانسيل اكسيداسيون و احيا از اين فلز براي حفاظت آهن و فولاد در برابر خوردگي استفاده مي‌شود. فلز روي توليد شده از سنگ معدن را روي اوليه (Primary Zinc) يا دست اول مي‌نامند. فلز روي حاصل از باطله‌ها،‌ پس مانده‌ها و قراضه‌ها را بر حسب نوع فرآيند بازيابي به نام‌هاي ثانويه يا دست دوم (Secondary)، تقطير دوباره (Redistilled) يا ذوب دوباره (Re-melt) مي‌نامند. روي اوليه به دو دسته روي الكتروليتي و روي تقطير شده، بر حسب روش احيا بكار برده شده، طبقه بندي مي‌شود.
الکترونيک:
فلز روي در سيم‌هاي برقي، ‌مخابرات و پيچ و مهره‌ها بكار مي‌رود. اكسيد روي به صورت ورق در بدنه باطري‌هاي خشك، پوشش سقف صفحه‌هاي گراور عكاسي، براي محافظت بدنه كشتي خطوط لوله و تأسيسات حفاري در دريا بكار مي‌رود، علاوه بر آن براي آبكاري پيچ و مهره‌ها و قطعات فلزي كوچك،‌ ته‌نشين ساختن فلزات نادر موجود در يك محلول، نقره‌زدايي سرب بوسيله فرايند Parkes، جداسازي ناخالصي‌هايي از قبيل مس، كادميوم و نيكل از يك محلول (قبل از انجام الكتروليز) از غبار روي استفاده مي‌شود. فريت‌هاي روي (Zinc Ferrite) در قطعات الكترونيكي موجود در ترانسفورماتورها (بوبين‌ها)، آمپلي‌فايرها، موتورها، ‌تيونرها و همچنين در قطعات الكترونيكي موجود در راديو و تلويزيون و كامپيوتر بكار گرفته مي‌شود.
فريت‌هاي روي (Zinc Ferrite) در قطعات الكترونيكي موجود در ترانسفورماتورها (بوبين‌ها)، آمپلي‌فايرها، موتورها، ‌تيونرها و همچنين در قطعات الكترونيكي موجود در راديو و تلويزيون و كامپيوتر بكار گرفته مي‌شود.

رنگ‌سازي:
اكسيد روي بدليل دارا بودن خاصيت پوششي اپاسيتي (Opacity) در برابر اشعه ماوراء بنفش و ضريب شكست بالا (High Refractive Index)، در صنايع رنگ‌سازي استفاده مي‌شود كه باعث افزايش پايداري رنگ است.

لاستيک ‌سازي:
اكسيد روي همچنين به عنوان فعال كننده و شتاب دهنده اصلي در صنعت محكم سازي لاستيك با گوگرد بكار برده مي‌شود.
ليتوپون (Lito Pone) كه يك پيگمنت سولفات باريم- سولفيد روي است در صنايع رنگ، لاستيك و مركب چاپ كاربرد دارد.

داروسازي:
اسميت زونيت در مصارف دارويي با نام قديم کالامين شناخته مي شود و ماده مورد مصرف در صنعت داروسازي، اکسيد روي ZnO حاصل از اسميت زونيت است که درجه خلوص آن بايد بيش از ۹۸ % باشد. اين ماده به صورت پودر صورتي کم رنگ در آب نامحلول بوده ولي در اسيدهاي معدني به خوبي حل مي شود. کالامين اثر ضدخارشي داشته و آن را جهت مصارف خارجي (پوستي) و به شکل پودر، كرم‌هاي ضدآفتاب (لوسيون‌ها) با نام هاي تجاري معرفي مي شوند:
Aqueous Calamine Cream , Oily Calamine Lotion , Calamine Ointment , Calamine Lotion
کالامين در ترکيبات دارويي به نام کالاموکس که در آمريکا تهيه مي شود، نيز به کار مي رود. داروهاي تهيه شده از کالامين براي خشکي پوست، سوختگي هاي خفيف، اگزما، خراشيدگي، جوش هاي چرکي، ادرار سوختگي، کچلي، گزش حشرات، زرد زخم، واريس و درمان هموروئيد کاربرد دارد.
اكسيد روي در فرآوري تركيبات ديگر روي كه در ساختن فرآورده‌هايي مانند مركب، رنگ‌مو، مواد افزوني روغن، ‌داروهاي ضد قارچ، براق كننده‌ها و لينوليوم بكار مي‌روند.

ريخته گري تحت فشار با روي:
روي ريخته‌گري شده تحت فشار (Zinc die-cast) يكي از كاربردهاي اصلي روي بوده كه توسط آلياژهاي نوع ZnAl۴Cu و ساير تركيبات وابسته انجام مي شود. برخي از مزيتهاي روي در ريخته گري تحت فشار عبارتنداز :
• سرعت توليد مي تواند بسيار گسترده باشد (۱۰۰۰- ۶۰ قطعه) به نسبت اندازه و پيچيدگي قطعات.
• ويسكوزيته زمينه پايين و دماي ذوب كم آلياژها، محصول با كيفيت بالا را تضمين مي كند.
• پايين بودن و قابل كنترل بودن انقباض آلياژهاي روي، دقت ابعاد را افزايش مي دهد.
• سطوح درخشنده يا مات با انواع پوششها قابل دست يابي است.
• بعلت طيف توليد وسيع، هزينه ها پايين است. محصولات به سبب ويژگيهاي مكانيكي و فيزيكي خوب داراي دوام بالايي هستند.
• انرژي مورد نياز اين فرايندها پايين است. قريب ۵۰ درصد قطعات ريخته گري شده تحت فشار از جنس روي در صنعت خودرو مصرف مي شود.
روي ريخته‌گري شده تحت فشار در ساخت در و پنجره، مبلمان، كابينت قفل و كليد و شير آلات و اتصالات حمام نيز مصرف زيادي دارد.

صنايع اتومبيل‌سازي:
روي در صنايع اتومبيل‌سازي از جمله در ساخت شبكه‌ها، دستگيره قفل، اجزاء مكانيكي و برقي، بدنه، اتصالات برقي نيز كاربرد وسيع و گسترده دارد.

صنعت چاپ:
در صنعت چاپ (فتوكپي) نيز اكسيد روي استفاده مي‌شود.
تركيبات روي در ساخت رنگ‌هاي ضد خوردگي كاتالسيت‌هاي شيميايي، ماده گدازنده جوشكاري، لوله‌هاي كاتدي، صفحه‌هاي رادار، و مواد افزودني (additive) در روغن‌هاي روان‌كننده و گريس نيز بكار برده مي‌شود.

تجهيزات ضد آتش و نگهداري چوب:
سولفات روي و كلرور روي دو تركيب مهم ديگر هستند كه در تجهيزات ضد آتش‌سوزي حفظ و نگهداري چوب و مواد گدازنده وجود دارند.

صنايع کشاورزي:
در ساخت كود به عنوان يك ماده افزودني مصرف مي‌شود.

مصارف روی در ایران و جهان

چشم‌انداز ترسيم شده توسط گروه مطالعات بين‌المللي سرب و روي در خصوص روي اين است كه مصرف جهاني فلز روي با ۸/۴ درصد رشد به ۳۴/۱۰ ميليون تن در دو سال آینده و با ۳/۴ درصد رشد به ۷۸/۱۰ ميليون تن طی بازه زمانی ۲۰۱۸-۲۰۱۴ افزايش يابد. عامل اصلي اين امر افزايش مصرف در صنايع گالوانيزه در چين و سرمايه‌گذاري در پروژه‌هاي زيرساختي مانند ساخت جاده‌هاي جديد، خطوط راه‌آهن و تاسيسات انتقال نيرو، توسعه سريع خانه‌سازي و صنعت خودروسازي است.
به دليل دسترسي آسان به مواد اوليه (شمش روي) براي صنايع مصرف‌كننده در ایران، خصوصاً در زمينه صنايع گالوانيزاسيون و توليد اكسيد، مصرف آن افزايش چشمگيري داشته به طوري كه براساس اطلاعات حاصله مصرف داخلي در سال جاري به حدود ۷۰ هزار تن رسيده است.

بيشترين ميزان مصرف ظاهري در طي اين سال‌ها (۲۰۱۴-۲۰۱۰) به ميزان ۱۳ ميليون تن مي‌باشد. مصرف ظاهري سرب و روي در جهان طي سال‌هاي ۲۰۱۰ و ۲۰۱۱ داراي مقدار نسبتا ثابتي بوده است و با توجه به ميزان توليد ثابت جهاني در همين سالها، مي‌توان گفت تعادل نسبي بين عرضه و تقاضا ايجاد گرديده است.

ترکیبات روی

ترکیبات روی بخش مهمی از تولیدات صنایع روی را تشکیل می‌دهند. مواد شيميايي با بنيان روي شامل غبار روي ۱۲ تا ۱۵ درصد مصرف روي جهان را در اختيار دارد. اكسيد روي بطور كمي مهمترين محصول شيميايي بابنيان روي مي باشد. غبار روي سولفات روي و كلريد روي، از نظر اهميت و كميت در رده هاي بعدي قرار دارند. ساير تركيبات روي داراي اهميت فرعي مي باشند. سالهاست كه مصرف جهاني اكسيد و غبار روي ثابت مانده است، اگر چه تقاضا جهت سولفات روي و كلريد روي در حال افزايش است. سرعت رشد مصرف تيوكربنات روي و استيرات روي بر توليد ساينده‌ها (بزرگترين مصرف اين تركيبات) منطبق است. اكسيد روي كه داراي بيشترين تقاضاست را مي توان با فرايندهاي متنوعي توليد نمود. خلوص و كيفيت اكسيد روي به روش توليد آن بستگي دارد. اكسيد روي با خلوص بالا بصورت پودر در اتاقهاي رسوب، در جايي كه ذرات با اندازه هاي مختلف از هم جدا مي گردند، جمع مي شود. اين ماده عموماً بعنوان روي سفيد شناخته مي شود. در فرايند مستقيم (يا فرايند آمريكايي) ماده خام استفاده شده، كانه روي يا محصولات جانبي روي بوده كه همواره حاوي سرب مي باشد.
يك ماده كربن دار را با ماده خام حرارت مي دهند كه در نتيجه احياء، روي به صورت بخار احيا مي شود. اين ماده در هوا اكسيد شده و به ذرات با اندازه مختلف تقسيم مي شود.
اصلی‌ترین ترکیبات روی عبارتند از : هیدرید‌روی (ZnH۲)، اکسید‌روی (ZnO) وکلرید‌روی(ZnCl۲). همچنین، این فلز دارای آلیاژهای زیادی می‌باشد که شامل برنج، نقره نیکلی، برنز تجارتی، لحیم قلع، آلومینیوم لحیم شده است. روی با کیفیت بالا برای تولید قالب استفاده می شود که از این قالب گیری برای کاربردهای اتومبیل سازی و صنایع الکتریکی و سخت افزاها استفاده مي شود. یک آلیاژ روی که به نام پرزتال نامیده می‌شود شامل ۷۸ درصد روی و ۲۲ درصد آلومینیوم است که بیشتر در صنایع فولاد و پلاستیک های قالب‌گیری كاربرد دارد. از این آلیاژ همچنین برای قالب‌گیری سرامیک و سیمان نيز استفاده مي‌شود.
روی همچنین جهت جلوگيري از خوردگي براي آبکاری دادن فلزاتی مثل آهن نيز استفاده می‌شود. اکسید روی در دنیای مدرن فلز مفيدي محسوب مي‌شود که به طور گسترده‌ای برای صنایع و ساخت رنگ‌ها، تولیدات لاستیک، وسایل آرایشی و صنایع داروسازی، پوشش کف، پلاستیک ، چاپ پارچه، صابون‌سازی، ذخیره باتری‌ها، منسوجات، تجهیزات الکتریکی و دیگر تولیدات کاربرد دارد. لیتوفون ترکیبی از سولفید روی و سولفات باریم است که برای تولید مواد و رنگدانه ها مورد استفاده قرار می‌گیرد.

سولفید روی در ساختن صفحات روشن و تابناک، صفحات اشعه ایکس و تلویزیون و نورهای فلورسانس مورد استفاده قرار می‌گیرد. از ترکیبات کلر و کرومات روی برای ترکیبات مهم استفاده می‌شود. روی عنصر حیاتی برای رشد و نمو جانوران و گیاهان است.
ماده اوليه جهت فرايندهاي شيميايي مرطوب محلولهاي خلوص يافته روي است. كربنات يا هيدروكسيد روي، ته نشين شده و سپس فيلتر شده شسته، خشك و در دماي ۸۰۰ درجه سانتي گراد بصورت پودر در مي‌آيد.
انواع متنوع اكسيد روي بعنوان محصول واسطه در توليد ساير مواد شيميايي استفاده مي شود. اكسيد روي ته نشين شده كه داراي خواص رنگريزه اي نمي باشد و درجه هاي ويژه مانند اكسيدهاي روي ظريف كه در كاغذهاي فتوكپي كاربرد دارد. مهمترين كاربرد اكسيد روي در صنعت ساينده هاست، كه در اين صنعت بعنوان فعال ساز سخت كننده و برخي اوقات بعنوان فيلتر استفاده مي شود.
اكسيد روي به عنوان رنگريزه در رنگهاي لاتكس محلول كاربرد فراواني دارد. كاربرد اين ماده در كشاورزي بعنوان افزاينده باروركننده جهت جبران كمبود روي خاك از اهميت كمتري برخوردار است. اكسيد روي جزئي از فرمولاسيون در صنعت شيشه، لعاب كاري و سراميك مي باشد. اين ماده بر روي نقطه ذوب، خواص نوري و الاستيك و همچنين رنگ و جلاي شيشه ها تاثير مي گذارد. اكسيد روي يكي از تشكيل دهنده هاي پودر صورت، رژ لب و كرم هاي است كه در صنعت لوازم آرايشي كاربرد دارد مي باشد.
اين ماده همچنين بعنوان افزاينده به روغن، چسب، عاملهاي خشك كننده، عاملهاي غير شفاف ساز و بعنوان كاتاليزور در سنتز متانول كاربرد دارد.

نقش روی در سلامتی انسان
روی ماده ای بسیار فراوان و طبیعی است. بسیاری از غذاها، مقدار مشخصی روی دارند. آب آشامیدنی هم حاوی مقدار معینی روی است و وقتی در تانکهای فلزی ذخیره می شود، مقدار آن بیشتر می شود. منابع صنعتی یا محل زباله های سمی هم باعث ورود مقداری روی به آب آشامیدنی می شود و ممکن است به سطحی برسد که باعث بیماری می شود.
روی یکی از عناصر کمیاب است که برای سلامتی انسان حیاتی است. وقتی مقدار روی در بدن انسان کم باشد، باعث بی اشتهایی، کاهش حس چشایی و بویایی، دیر التیام یافتن زخمها و ناراحتی های پوستی می شود. کمبود روی حتی می تواند باعث نقصهای مادرزادی شود.
اگرچه بدن انسان می‌تواند مقادیر نسبتا زیاد روی را تحمل کند، اما مقادیر بسیار زیاد روی باعث بیماری‌هایی مانند دل درد، تحریک پوست، استفراغ، حالت تهوع و کم خونی می‌شود. بالا بودن بیش از اندازه روی، به لوزالمعده آسیب می‌رساند و متابولیسم پروتئین ها را مختل کرده و باعث تصلب شراین می‌شود. قرار گرفتن در معرض کلرید روی برای مدتی طولانی سبب اختلالات تنفسی می شود. در محیط کار، انتشار روی سبب ایجاد عوارض آنفولانزا مانندی می‌شود که به نام تب فلز شناخته می شود. این وضعیت بعد از دو روز از بین می رود و در اثر حساسیت بیش از اندازه ایجاد می شود. روی برای جنین و نوزادان خطرناک است. وقتی مادر مقدار روی زیادی مصرف کند، جنین یا نوزاد از طریق خون و یا شیر مادر تحت تاثیر روی قرار می گیرد.
سولفات روی رایج‌ترین مکمل قابل استفاده روی است. این ترتیب نسبت به سایر اشکال کمترین قیمت را دارد. اما حداقل جذب را دارد و باعث آشفتگی معده می‌شود. پزشک معالج معمولاً ۲۲۰ میلی گرم از سولفات روی را که حاوی تقریباً ۵۵ میلی گرم عنصر روی است، تجویز می‌کند. شکل‌های قابل جذب تر که قابل دسترس هستند عبارت‌اند از: پیکولینات روی، سیترات روی، استات روی، گیسرات روی و مونومیتونین.
اشکال مختلف روی دارای میزان متفاوتی از روی در ترکیب هستند. در برچسب این ترکیبات، همیشه به دنبال میزان عنصر روی بگردید. معمولاً ترکیبات روی دارای ۳۰ تا ۵۰ میلی گرم از عنصر روی هستند. به خاطر داشته باشید که از غذای روزانه چیزی حدود ۱۰ تا ۱۵ میلی گرم روی جذب می‌کنید، پزشک معالج شما هنگام تجویز مکمل‌های روی، باید این میزان دریافتی روزانه از طریق غذا را در نظر داشته باشد. قرص‌های روی در داروخانه‌ها و بقالی‌ها قابل دسترس هستند و برای درمان سرماخوردگی مفید هستند. همچنین جوانه گندم منبع خوبی از روی میباشد که خوردن آن به همه افراد توصیه می‌شود.
مهمترین عارضه جانبی (منفی) شناخته شده از روی تاثیر آن بر کاهش میزان HDL (کلسترول خوب بدن) و افزایش LDL (کلسترول مضر بدن) می‌باشد. بعضی از تحقیقات نشان می‌دهد که مصرف خیلی زیاد روی باعث کاهش عملکرد ایمنی می‌شود در حالی که مطالعات دیگر این نظر را تایید نمی‌کند. اگر سولفات روی باعث تحریک معده شود شکل دیگری از روی، برای مثال سیترات روی را مصرف کنید و قبل از آن با پزشک مشورت کنید. سایر عوارض جانبی از مسمومیت با روی عبارت‌اند از: سرگیجه، سردرد، خواب آلودگی، افزایش تعریق، ناهماهنگی عملکرد عضلات، عدم تحمل الکل، توهم و کم خونی.

تداخل‌های احتمالی
چون روی با دیگر عناصر تداخل دارد شما می‌توانید از مولتی ویتامین، یا عناصر خونی آماده شامل روی، آهن و پزشکتان مشورت کنید. فولات استفاده کنید. این به شما کمک می‌کند تا میزان عناصر را در یک حد تعادل نگه دارید. مصرف زیاد روی می‌تواند با جذب مس تداخل کرده و باعث کمبود مس شود. این مسئله به میزان آهن بدن اثر گذاشته و می‌تواند منجر به کم خونی شود.

میزان مورد نیاز روزانه بدن انسان به روی
بررسی‌های انجام شده نشان می‌دهد که نیاز خانم‌ها به این عنصر مهم وضروری روزانه، حداقل ۱۰ میلی گرم و نیاز آقایان روزانه، حداقل ۱۲ میلی گرم است. بیشتر دیده می‌شود که مقدار مصرفی روی بسیار کم تر از مقدار نیاز بررسی شده‌است.
مرکز تغذیه کشور آلمان (DGE) و آمریکا (RDA) توصیه می‌کنند که برای پیشگیری از امراض حاصل شده از کمبود روی، خانم‌ها روزانه ۱۲ میلی‌گرم و آقایان ۱۵ میلی‌گرم روی به بدن خود برسانند. البته دوز و مقدار درمانی که توسط دکتر ورباخ بیان شده، روزانه بین ۱۰۰- ۲۰ میلی گرم است. اصولاً” دوز ۱۵ میلی گرم در روز را حد متوسط دریافت روزانه می‌دانند.

دوز درمانی روی
دوز درمانی توسط روی روزانه حدوداً” ۵۰ میلی گرم است. تأمین روی به صورت ترکیبات گلوکونات روی برای بدن بسیار خوب و قابل تحمل و با جذب خوب است. به یاد داشته باشید که کلیه مکمل‌های حاوی روی بایستی همراه غذا مصرف شده تا از ایجاد تهوع جلوگیری شود. توجه داشته باشید، افرادی که به مدت طولانی روزانه ۵۰ تا ۳۰۰ میلی گرم روی مصرف کرده‌اند، می‌توانند دچار اختلال جذب املاح آهن ومس شده و همچنین به کمبود این دو املاح در بدن دچار شوند. حتی دیده شده‌است کسانی که روزانه ۲ گرم به مدت طولانی روی خورده‌اند، علائمی مثل استفراغ، تهوع، دردهای شکمی و تب را نشان داده‌اند. افرادی که دچار ناراحتی‌های کبد ی و روده‌ای اند، بایستی قبل از مصرف مکمل‌های حاوی روی، حتماً با پزشک خود مشورت داشته باشند.

نقش روی در بیماریهای پوست
دیده شده‌است که غلظت روی در پوست و چشم بیشتر از هر عضو و اندامی در بدن است. مصرف روی در سوختگی‌ها، اعمال جراحی وبهبود زخم‌های بدن، ضروری است. روی باعث بهبود هر چه سریعتر زخم‌ها می‌شود و کمبود روی بهبود زخم‌ها را به تعویق می‌اندازد، به ویژه در بیماران دیابتی، زخم‌های پا و عفونت این زخم‌ها است که حتی می‌تواند به قطع عضو هم منجر شود.
بنابراین وجود روی به مقدار کافی در برنامه غذایی این افراد بسیار مهم است. مصرف روی در ترمیم سوختگی‌ها، زیاد بوده و به طور معمول در خون بیماران دچار سوختگی، کمبود روی مشاهده می‌شود و با دادن روی اضافی می‌توان، بهبود و ترمیم زخم و پوست را تسریع کرد. این مسئله حتی در سوختگی‌های درجه ۳ به دنبال مصرف محلول‌ها و ترکیبات حاوی روی به اثبات رسیده‌است و هم اکنون نیز از این ترکیبات (مانند پماد زینک اکساید و ...) استفاده می‌شود.
به عبارتی روی به عنوان ترمیم کننده بافتی و پوستی شناخته شده‌است. افرادی که از اگزما و حساسیت زجر می‌برند، به طور معمول دارای سطح پایین روی در خون هستند و می‌توان با دادن ۳۰ میلی گرم روی (معادل ۲۰۰ میلی گرم گلوکونات روی است) بهبود بیماری آن‌ها را تسریع کرد.

روی و بیماری دیابت
نکته دیگر در مورد مصرف روی و بیماران دیابتی این است که تأثیر انسولین به طور مستقیم با روی در ارتباط است. میزان عنصر روی در پانکراس افراد سالم دو برابر دیابتی‌ها است که می‌تواند نشانهٔ نقش آن در تولید انسولین باشد. مشاهده شده‌است که نقصان روی در خون باعث هیپوانسولینیمیا (کاهش انسولین خون) می‌شود. کمبود روی به صورت مزمن ودائمی صدمهٔ بزرگی به یاخته‌های بتا پانکراس که انسولین ترشح می‌کنند، می‌زند و در سنین بالا، افراد دارای کمبود طولانی مدت روی می‌توانند دچار دیابت نوع ۲ بشوند.
به طور کلی می‌توان گفت که در خون اکثر افراد مبتلا به دیابت، کمبود روی دیده می‌شود و متأسفانه دفع روی در ادرار آنها مشاهده می‌شود. بنابر این رساندن روی اضافی به بدن بیماران دیابتی ضروری است. فقر روی به ویژه در دیابتی‌ها زخم‌های مزمن ورید پا را ایجاد می‌کند که گاهی منجر به قطع انگشتان یا پا می‌شود. با دادن روی اضافی نه تنها زخم‌های دیابتی زودتر ترمیم شده بلکه علاوه بر آن سطح سیستم اینمی نیز افزایش می‌یابد.

عوارض کمبود روی در سایر موارد
به دنبال افت سیستم ایمنی در اثر کمبود روی، بیماری‌های اتوایمیون (خودایمنی) مثل آرتریت روماتویید، لوپوس، شوگرن، پسوریازیس و... افزایش می‌یابد.
کمبود روی در مردان وزنان موجب اختلالات باروری می‌شود. اغلب مردان وزنان که جهت درمان مشکل خود اقدامات زیادی انجام داده‌اند، باید مسئله ی کم بودن روی را نیز در نظر گرفته و نسبت به رفع آن اقدام کنند.
نقصان روی در بدن خانم‌های باردار می‌تواند منجر به رشد ناکافی و کند جنین و یا زایمان زودرس شود. یکی از علل میوم رحم و کیست‌های پستان در خانم‌ها، کمبود روی می‌باشد و دیده شده‌است که با تجویز روی به بدن آن‌ها بهبودی حاصل شده‌است. هم چنین دیده شده‌است که در خانم‌هایی که دچار عفونت‌های راجعه قارچی دستگاه تناسلی می‌شوند و به هیچ درمان منظم دارویی جواب نمی‌دهند، تجویز روی به مقدار کافی، باعث بهبود آن‌ها شده‌است.
هم چنین مصرف روی در بهبود ریزش مو به اثبات رسیده‌است و امروزه کمبود روی را از علل مهم ریزش مو می‌دانند، که البته بایستی سایر علل ریزش مو مانند کمبود ویتامین‌ها،کم خونی و... نیز مد نظر قرار گیرد.
کمبود روی در کودکان همراه با بی اشتهایی، اختلال چشایی طعم غذا، پیکا (حالتی شبیه ویار حاملگی)، بی حالی، غش، اختلال رفتاری و وقفه در رشد، خود را نشان می‌دهد، هم چنین در نوجوانان به صورت تاخیر بلوغ جنسی و ظهور نکردن صفات ثانویه جنسی بروز می‌کند.
کمبود روی در افراد مسن، در هنگام راه رفتن، اختلال تعادل را ایجاد می‌کند که با تجویز داروی روی قابل درمان است.
روی در تشکیل هموگلوبین دخالت دارد و در مواردی فقط تجویز روی همراه دیگر نیازها، این عارضه را درمان می‌کند. روی در رشد فیزیکی بدن مؤثر است، هم چنین کوتاهی قد و کمبود وزن در کودکان ایرانی با تجویز روی قابل درمان است و بهتر می‌باشد که رساندن روی به مقدار کافی به بدن مادر در دوران بارداری و شیردهی مد نظر قرار گیرد. به علاوه باعث ریزش مو می‌شود.
پژوهش‌های جدید اثر مثبت فلز روی در درمان بیماری‌هایی نظیر هپاتیت B، هپاتیت C و برخی دیگر از بیماری‌های کبدی نشان داده است. همچین یافته‌ها حاکی از تاثیر مثبت فلز روی در توقف و کاهش سرعت رشد بیمار آلزایمر در بیماران مبتلا داشته است.

جذب روی در بدن
جذب روی آسان نبوده و دفع آن نیز به سختی صورت می‌گیرد و به همین دلیل در تجویز روی و استفاده از آن باید رعایت این مشکل، منظور شود. به علت آن که روی در ناحیه ی اولیه ی روده کوچک جذب می‌شود، پروتئین در جذب آن دخالت دارد و لازم است کمبود پروتئین در افراد دچار نقص روی نیز درمان شود.


منابع غذایی حاوی روی

ما ۲۰ تا ۴۰ درصد میزان روی موجود در غذا را جذب می‌کنیم. غذاهایی مانند گوشت قرمز، ماهی، مرغ و بوقلمون، آماده‌ترین شکل قابل دسترس روی قابل جذب هستند. روی موجود در سبزیجات کمتر برای بدن ما قابل دسترس است و فیبر سبزیجات به تنهایی میزان روی را که قابل جذب و استفاده‌است کمتر می‌کند. محصولات لبنی و تخم مرغ دارای میزان نسبتاً خوبی روی هستند اما جذب روی از این مواد مشکل‌تر است.
غذاها و ادویه‌های زیادی وجود دارند که حاوی فلز روی هستند. از آن میان غذاهای زیر بهترین منبع قابل استفاده روی می‌باشد:
صدف نرم تن(غنی‌ترین منبع)، گوشت قرمز، میگو، خرچنگ و دیگر ماهی‌های صدف. منابع دیگر روی که کمتر قابل جذب است شامل لوبیا، نخود چشم سیاه، سویا، بادام زمینی، غلات کامل، فیبرو، توفو، مخمر آبجو، سبزی پخته شده، قارچ، لوبیا سبز و دانه کدو می‌باشد
دی ان ان